Columns en Nieuwsbrieven

16 november: Albert Bouwman – (verplaatst naar 19 april)

It takes a village to raise a child.

Spreker: Albert Bouwman
Locatie: De Walrus, Grote Kerkstraat 8 te Sneek

De Nederlandse samenleving is misschien wel te typeren als een tikkeltje eigenzinnig. We zeggen wat we vinden en staan te boek als recht door zee. Menig student uit het buitenland moet wennen aan het Nederlandse onderwijssysteem waarin studenten en leerlingen niet stil de uitleg van de docent beluisteren, maar actief deelnemen door mee te praten.

Vrijheid van meningsuiting is een zwaar bevochten voorrecht die in veel westerse landen is ingebed in de cultuur. Een van de gevolgen is dat autoriteit aan kracht heeft ingeboet. We zijn onze eigen autoriteit geworden en een zelfstandig, autonoom individu dat zijn eigen weg, geluk en identiteit bepaalt.

We mogen zelf bepalen wie we willen zijn. Als we willen experimenteren met onze seksuele identiteit, is dat vooral een individuele aangelegenheid. De mening van een ander over wie we zijn, ervaren we als bemoeizucht waardoor die mening zelfs als een taboe wordt ervaren. Klopt dit beeld echter wel? Berust de westerse nadruk op het individu niet op een aantal misvattingen?

Albert Bouwman, docent filosofie aan het voortgezet onderwijs in Oosterwolde en organisator van filosofische studiedagen voor onderwijsinstellingen, neemt u mee in een paar kritische overwegingen met uitstapjes naar de biologie en onder meer Aristoteles, Hegel en Afrikaanse cultuur.

Aanmelding

  • Onze gastheer De Walrus zal voor deze avond een corona toegangsbewijs van u vragen.
  • U maakt bij voorkeur voor 16 oktober 9,50 euro over op NL85 RABO 0353 1780 47 t.n.v. Stichting Filosofisch Café Sneek. Wij zetten u op de lijst.
  • U kunt zich ook spontaan melden bij de ingang die avond. U betaalt dan contant en gepast.

Terugblik Rien van der Zeijden

Verslag van de bijeenkomst op 19 oktober

De verdwijnende dialoog…of toch niet?

Met het bekende ‘doe normaal man’- filmpje van Wilders en Rutte in de tweede kamer, opende  Rien vd Zeijden de avond. Het debat is een mediageniek theater geworden met winnaars en verliezers, was zijn stelling. Wat opvalt is de voorspelbaarheid, het niet luisteren, we geven het echte gesprek uit handen en een gezamenlijk onbevooroordeeld denken is ver te zoeken. 

Dat wil niet zeggen dat de dialoog  een lievig en zweverig gesprek is waarin geen polarisatie mag zijn. Van der Zeijden refereerde aan de recente Abel Herzberglezing van Femke Halsema waarin ze een lans brak voor het conflict. Polarisatie heeft een functie.  Het maakt dingen helder en het zet ons op scherp.

Via een verhaal over het denken van de fysicus en filosoof David Bohm liet van der Zeijden zien dat we in een ‘hyper-atomaire ik-cultuur’ leven. Terwijl de natuurkundigen al veel verder zijn, is ons bewustzijn als het ware nog Newtoniaans, gericht op het individu als het kleinste deel. De enorme fragmentatie die het oude wetenschappelijke wereldbeeld heeft veroorzaakt is sociaal niet meer vol te houden. Bohm spreekt over de ‘impliciete orde’ in de kosmos.  We moeten volgens Bohm ‘leren alles te zien als een deel van een onverdeelde heelheid’. We zijn dus niet een optelsom van delen, maar delen die beantwoorden aan een groter geheel.  

Van der Zeijdens conclusie was dat de Dialoog een gemeenschappelijk denken probeert te creeren en dat is een antwoord op de fragmentatie van de samenleving.  Werken aan gedeelde betekenisgeving betekent werken aan het cement van een samenleving.

Hij eindigde met een filmpje van Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam: hoe verhouden dialoog en dogma zich tot elkaar? Hoe leren we de mensen dat er naast jouw dogma een weg is naar de dialoog? Kan dat wel? Dat vraagt om leiderschap. Het werd een avond waarin het publiek werd geprikkeld en uitgedaagd om zich uit te spreken en te blijven luisteren naar elkaar.

Complot

Ik heb een nieuw complot ontdekt. Het is nog te vroeg om de theorie precies te formuleren maar ik sta op scherp. Onder de radar, in de onderstroom groeit het al jaren. Hogescholen pikken het op, buurthuizen, kerken, vrijdenkers en andere sinistere organisaties zijn de verspreiders van dit denken. Een ongehoord geluid.

Let wel, in de bovenstroom is alles pais en vree. De mainstream media houden je in slaap met de bekende beelden: je leeft in een gefragmenteerde samenleving. Loop door de straten van je wijk vanavond en zie deze mythe uit even zovele schermen door de stijf gesloten gordijnen schitteren. Vooral onze jongeren moeten deze loden last via ‘social” (ja ja..)  media op zich nemen: je leeft in een hyper-atomaire ik-cultuur. Ontdek je ware kern zuster, vind je identiteit broeder. Wie een commercial met dit soort slogans ziet starten weet niet meer of hij in een advertentie van De Baak zit of toegeleid wordt naar een nog flitsender automerk. Het leger coaches dat we ondertussen hebben opgeleid kan blijkbaar niet voorkomen dat we de taak hebben gekregen mensen te laten overleven en dus bij te dragen aan dit neo-liberale systeem.

Genoeg Rien. Je draaft door. Wat is dat nieuwe complot waar je het over hebt?

Het is een beweging die al veel langer onopvallend als een rups aanwezig is en binnenkort zijn vlindervleugels uitslaat. Een interessant complot, gevaarlijk voor de stabiliteit. Het gaat om mensen die het lekkere gevoel van overtuigen en winnen bij zichzelf hebben ontmaskerd en echt werk aan het maken zijn van gezamenlijk denken.  Als ‘dialoogbeweging’ zijn ze al langer aanwezig maar vaak weggezet, en soms terecht, als te lievig, te bang voor keuzes. Het zijn de mensen die erkennen dat in het niet-weten en in de complexiteit een creatieve kracht is verborgen. Die niet alles willen terugbrengen naar duidelijke standpunten maar de emotionele spanning van een tegenstelling kunnen verdragen. Het zijn mensen met een sterke basis en juist vandaaruit oog hebben voor het denken van de ander en zelfs zo ver durven te gaan dit een deel van hun gedachten te maken, er mee om gaan als hun eigen denken. Die simpelweg erkennen dat je niet alles kunt weten. Het zijn mensen die een geïsoleerde visie op ‘brein’ en ‘identiteit’ verwerpen, die weten dat ‘ identiteit’ je soms gevangen zet in een beperkte definitie van jezelf. Ze willen ‘het geheel’ een nieuwe plaats in hun denken geven.

Misschien zijn dit wel niet de revolutionairen uit de jaren zestig die ondertussen onze commissariaten bevolken. Misschien zijn dit jongeren die de tijdgeest beter aanvoelen. In het Filosofisch Cafe Sneek op 19 oktober a.s. wil ik hierover in gesprek, een complot smeden. Want er is niet alleen reflectie nodig. Ik zou met jou willen kijken of er nieuwe wegen te bewandelen zijn. Kom je ook? Doe je mee?

Rien

19 oktober: Rien van der Zeijden

Ik denk, omdat wij zijn; hoe de dialoog ons helpt het grote geheel weer te kunnen zien.

Filosofisch Cafe Sneek: 19 oktober 20.00 uur
Spreker: Rien van der Zeijden
Locatie: De Walrus, Kerkstraat 8 te Sneek

Velen hebben het idee deel uit te maken van een verbrokkelde samenleving. Onze inzichten en standpunten woekeren onrustig in ons en komen pas tot rust als we ‘ons punt gemaakt hebben’. Is er een hoger doel dan onze favoriete gedachten in de hoofden van anderen te krijgen? Terwijl dat steeds minder lukt, raken we eenzamer en opgesloten in onze visies. We missen een vrij en onbevooroordeeld gezamenlijk denken.

Rien van der Zeijden

Aan de hand van het denken van de filosoof en natuurkundige David Bohm zoekt Rien van der Zeijden een filosofie van de dialoog. Bohm bekritiseert de geïsoleerde visie op ons brein als ware het een stand-alone computer. Hij maakt hierin als natuurkundige interessante verbindingen met de Quantum theorie. Is zijn theorie over de aard van ons collectieve denken misschien een antwoord op de fragmentatie van de samenleving? Hoe moeten we dat ‘samen denken’ dan vormgeven?

Rien is als theoloog, begeleidingskundige en docent in het HBO dagelijks betrokken bij de dialoog. Hij heeft een eigen praktijk met een grote tuin (labyrint, tuintheater, creatiespiraal) die hij als onderdeel van zijn begeleidingswerk ziet. Tevens is hij enthousiast organisator van het Filosofisch Café.

Aanmelding

1- Onze gastheer De Walrus zal voor deze avond een corona toegangsbewijs van u vragen.

2-U maakt bij voorkeur voor 16 oktober 9,50 euro over op NL85 RABO 0353 1780 47 t.n.v. Stichting Filosofisch Café Sneek. Wij zetten u op de lijst.

3-U kunt zich ook spontaan melden bij de ingang die avond. U betaalt dan contant en gepast.

Terugblik: Sybe Schaap

Is het echt zo slecht gesteld met ons burgerschap?

Het maximum aantal toegestane zitplaatsen bij het Filosofisch Café van 21 september was volledig bezet. Sybe Schaap trok belangstelling met zijn stelling dat ons land sluipenderwijs kan afglijden naar een autocratie.

Is de betrokkenheid van burgers op de politiek echt minder of is die anders geworden, klonk het vanuit de zaal. Volgens Schaap zijn we veel te veel ‘consument’ geworden en investeren we niet meer in ‘burgerschap’. We zijn niet alert genoeg op de uitholling van onze democratische instellingen. Het is essentieel dat de politiek de burger vertrouwt, ook al is dat vertrouwen nu niet bepaald wederzijds.

Schaap noemde verschillende voorbeelden van samenlevingen die passief via de democratie afglijden naar iets wat op een dictatuur begint te lijken. Dat leverde een pittig en actueel gesprek op met de aanwezigen. Zijn er naast problemen ook oplossingen, klonk het. En weten we wel echt hoe jongeren nu met de samenleving bezig zijn? Hoe ziet die betrokkenheid er uit?

Wordt vervolgd…

…op 19 oktober met een lezing over de ‘De dialoog’ door Rien van der Zeijden: hoe een echte dialoog ons helpt het grote geheel weer te kunnen zien…

21 september: Sybe Schaap

Komt u ook naar de heropening van het Filosofisch Cafe Sneek?

We hebben elkaar lang niet gezien! Met de bekende RIVM regels kunnen we gelukkig weer van start. Ons doel is alleen maar belangrijker geworden: Denkbeelden uit de filosofie toegankelijk maken voor een breed publiek zodat begrip voor elkaar en samenhang in de samenleving wordt bevorderd.

Sybe Schaap. (foto: Rob Kamminga)

Op 21 september (de derde dinsdag!) heropenen we met Sybe Schaap, politiek filosoof, auteur van diverse boeken en voorheen senator voor de VVD in de 1e kamer. Lees hier meer over Sybe Schaap.

De teloorgang van het burgerschap

Glijd ons land af naar een autocratie? Hiervoor is geen machtsgreep nodig, een sluipend proces waarin de Nederlandse burger gewillig meegaat is voldoende. Sybe Schaap maakt zich ernstig zorgen over onze democratie. De opbouw van onze rechtsstaat is te danken aan actieve burgers in alle geledingen van de samenleving. Gelijkheid en vrijheidsrechten vragen niet alleen gedegen wetgeving maar ook een vitale democratie en een actief burgerschap. Volgens Schaap is dit burgerschap aan verval onderhevig. We laten politiek en landsbestuur teveel over aan degenen die het voor ons moeten regelen. Politieke partijen en verkiezingen slaan geen brug meer tussen de burger en de staat.

Huiswerk voor wie zich voor wil bereiden: Hoofdstuk 1 uit de grondwet!

Hoe doet u mee?

We mogen maximal 50 mensen in de Walrus ontvangen. De Walrus garandeert dan voldoende afstand.

  1. Onze voorkeur: u maakt voor 17 september 9,50 euro over op NL85 RABO 0353 1780 47 t.n.v. Stichting Filosofisch Cafe Sneek met vermelding van uw telefoonnummer. U komt, zonder tegenbericht, op de lijst en meldt zich bij binnenkomst.
  2. U kunt zich ook spontaan melden bij de ingang die avond. Als we nog onder de 50 aanmeldingen zijn, is dat geen probleem. U betaalt contant en gepast.

Ethisch consumeren

Door: Chris Koopmans

Ethisch consumeren is minder of niet kopen. U weet wel, consuminderen: minder vlees, schoenen, shirtjes, tropisch hardhout, vliegvacanties, etc. en meer gerecyclede spullen, Fair Trade koffie en ‘eerlijke’ noten en sinaasappelen, etc. Van die dingen die ook de magere derdewereld boeren, Sweatshop Bangladesh-vrouwen, Indiase vuinisbergkinderend sparen, plus hun vissen, vogels en bossen. En als de Big-Companies dan ook nog meedoen, dan gaan we in de goeie richting om de planeet te redden.

Wat een onzin, consuminderen, dat gaat niet gebeuren. Ethisch consumeren is een sympathieke gedachte die in de vnl. Westerse wereld voorkomt, onder een kleine high class bevolkingsgroep, en onder een nog minisculere groep minimalisten. Ze zijn zich zeer bewust van de kwetsbaarheid van de wereld direct om hen heen en bewust van het grotere perspectief van de gekwelde aardbol.
Maar 99% van de westerse bevolking leeft er niet naar. En daarbuiten al helemaal niet. Ook de Big-Companies niet, ondanks de dure incompany cursus ‘ethisch ondernemen’. Ze zijn op zijn best wat groener geworden maar die groenheid lijkt over het algemeen meer op een reclamebord dan dat je veel groen terugvindt in hun businessmodel.

Er zijn honderd redenen te noemen waarom ethisch consumeren en ethisch ondernemen niet van de grond komen. Redenen die te maken hebben met onze groei-economische ideologieeën, ons geopolitieke systeem, ons blind geloof in technologische oplossingen, ons individualistische waarden/normensysteem en de zelfverslavende werking van ons brein. Groen produceren en consumeren raakt in essentie aan het probleem dat de politieke instrumentalisten van het wereldorkest niet dezelfde ethische partituur spelen. Het is een Jostiband.
Dat zal allemaal wel, zal u zeggen, maar wat ondertussen onafwendbaar doorgaat is de ontbossing, de lucht-, zee- en grondvervuiling, het uitsterven van grote zoogdieren tot kleine bio-organismen, van complete ecosystemen op wereldschaal. Alle weldenkende mensen en scherpdenkende experts/wetenschappers zullen het er over eens zijn dat er een mondiale, radicale en fundamentele aanpak nodig is om een dystopische toekomst te vermijden. Niet een westers deltaplan maar wereldwijd… duizend deltaplannen! En ethisch consumeren/produceren speelt daarbij een centrale rol.

Maar wat mogen we dan verwachten van overheden, van boven af? Of van onderaf, van het volk?
Van de weinige echte democratieën* in de westerse wereld valt weinig te verwachten omdat ze door hun aard altijd met belangenpartijen moeten polderen om te kunnen bestaan. Daadkrachtige, fundamentele, ethische gedragsveranderingen kunnen ze bij producenten en consumenten nauwelijks teweeg brengen. Sinds de Club van Rome (1972) is er door democratieën wel een maatschappelijk milieubewustzijn gecreeerd maar geen breed en diep doorvoeld burgerbewustzijn dat tot relevante gedragsverandering heeft geleid.
Van de landen die zich een democratie noemen, maar dat in staatsrechtelijke en parlementaire zin beslist niet zijn, hoeft men nog minder te verwachten. Laat staan van de autocratieën, oligarchieën, theocratieën en andere kleptocratieën.

Kan men van de burger zelf, van onderaf, een ethische gedragsverandering** verwachten? Het coronatijdperk is misschien niet een goed voorbeeld maar het laat wel zien dat de burger gedragsbeperkingen uit innerlijke of afgedwongen solidariteit niet lang volhoudt, ook al krijgt ze dagelijks de cijfers van besmettingsgraad en het aantal directe en indirecte doden voor de neus. Zelfs een botsing met deze harde realiteit van dood en verderf zet niet aan tot gedragsverandering, zoals het dat ook niet doet bij het zien van dierenleed in varkens-, kippen-, runder-, en nertsfabrieken. Ecologische oorlogsmisdaden zou men ze kunnen noemen. De wereldburger wil wel zijn waarden behouden (vrijheid, gelijkheid en broederschap zeg maar) maar niet de zelfopoffering die bij alle waarden altijd is ingebouwd: gedragsbeperking, matiging, versobering. De burger zal zijn bereikte staat van welzijn niet willen opgeven, en er desnoods oorlog voor willen voeren.
Bovendien: systemen zijn altijd sterker dan individuen. De uitzondering daarop zijn revoluties waarbij burgers de politieke en economische orde omver halen en een systeemswitch veroorzaken die met geleidelijkheid, compromis en samenwerking niet bereikt had kunnen worden (de Franse, Russische, Duitse, Aziatische en twee Amerikaanse revoluties zijn er een voorbeeld van, ten goede en ten kwade). Van ‘consumentenrevoluties’ heeft nog niemand ooit gehoord.

Is er een uitweg? Nee. De afgelopen 50 jaar milieubewustzijn en de decennia lange kritiek op de groei-economische ideologie heeft nauwelijks iets opgeleverd ten gunste van milieubehoud, biodiversiteit, klimaatbehoud, etc. Het heeft ons rijker en gezonder gemaakt, zeker, maar dat keert zich nu wel tegen ons. Rijker aan wat, vraag je je af. Aan spullen? En gezonder? In de top drie van doodsoorzaken staan leefstijlziektes: cardiovasculaire ziektes, kanker, longziektes, en tel daar maar bij op: diabetes-, obesitas-, alcohol- en drugsgerelateerde aandoeningen, verkeersongelukken, e.a.

Is er een uitweg? Nee. Tenzij we een diep emotioneel besef ontwikkelen (en dat vooral ook dagelijks aan onze kinderen overdragen), en bij alles wat we kopen bedenken… dat Genoeg wel Genoeg is.

*Volgens de ‘Democracy Index van de Economist Intelligence Unit’ leeft in 165 landen slechts 5% van de bevolking in een sterke democratie.

** ‘De Mythe van de groene consument’, J.Tielbeke, De Groene, 24-06-20, nr. 26.

De wereld sleept zich voort met algoritmen

De wereld sleept zich voort. Corona en Trump en de val van het kabinet staan in de top 3 van de gespreksonderwerpen. Verkoopt goed bij de berichtgevers. Niet die kleine maar hoogst alarmerende klimaatberichtjes*, want dat verkoopt niet goed, want ‘dat weten we nou wel’.

Er is geen filosoof en wetenschapper te vinden die het klimaatprobleem niet op nr.1 van urgente wereldproblemen zet. Niet de urgentie van de alledaagse mens maar van de mensheid. En ze hebben plausibele verklaringen waarom dat wegkijken aan de orde van de dag is. Eigenlijk is dat blinde wegkijken nr.1 zou je kunnen zeggen.

Een van de meest aantrekkelijke verklaringen is dat ons paleolithische brein allang niet meer spoort met het leven in een moderne democratie, met de allesdoordringende technologie in het dagelijks leven. En zeker niet met een dijkdoorbraak aan informatie waarop de meeste breinen niet veel anders reageren dan met emotie, intuïtie of wegkijken.

Dat paleolithische brein bestaat al honderdduizenden jaren. Het stamt uit de tijd dat we nog jagers/verzamelaars waren. Het is afgestemd op een kleine groep, niet groter dan ten hoogste 150 mensen (het zgn. Dunbar-getal) die elkaar kenden en die daardoor op grond van wederzijds vertrouwen zich konden organiseren, wat geen enkel ander zoogdier op die schaal kan. Daar lag onze grote overlevingskracht, samenwerking, het doorslaande succes van de mens. Die samenwerking had noodzakelijkerwijs een democratische vorm, niks geen filosofisch ideaal. Te grote individuele eigenbelangen nastreven (het meeste voedsel, gezondste vrouwen, beste wapens opeisen) vormde een onmiddelijk overlevingsgevaar voor de groep. Je kon nog zo intelligent, competent of fysiek sterk zijn, zodra je het zou uitbuiten veroorzaak je jaloezie, wantrouwen en een weerzin tegen samenwerking. Kortom een scheuring in het sociale weefsel, dat honger, burgeroorlog, dus je eigen ondergang veroorzaakt. Totalitaire leiders en totalitaire bestuurssystemen konden domweg niet bestaan. Een dergelijke oerdemocratie heeft ook sinds wij landbouwers zijn geworden (20.000 jaar geleden) tot voor kort (250 jaar) nooit meer bestaan, behalve een slap aftreksel ervan in kleine stadsstaatjes (zelfs het stadstaatje Athene had geen democratisch rechtssysteem). Omgekeerd, de grote totalitaire konink- en keizerrijken hebben ook niet echt bestaan, want hun macht reikte nooit verder dan hun legers en belastingophalers konden lopen. Daarbuiten waren het de stammen en kleine heersers die de dienst uitmaakten en onderling permanent oorlog voerden om jacht/voedselgebieden, soms in samenwerking tegen de grote koning/keizergod als die het te bont maakte.

Enfin, ik vertel u waarschijnlijk niets nieuws, dit zijn de inzichten van historici, antropologen, archeologen, e.a. Mooi samengevat in het werk van de briljante historicus Y.N. Harari. U weet wel: Sapiens, Homo Deus, Twenty lessons for the 20th century.

Je zit er waarschijnlijk niet ver naast als je zou zeggen dat zowel de moderne parlementaire democratieën (het zijn er feite maar 20, de rest heeft de schijnvertoning ervan) als de totalitaire staten de laatste vijftig jaar niet meer opgewassen zijn tegen de snelle veranderingen van hun habitat. Beide bestuursvormen vechten tegen hun nationale verdeeldheid over issues als klasse, welvaartsverdeling, ras en gender, precies die zaken waar de jager/verzamelaar weinig last van had. 

Waar de jager/verzamelaar ook weinig last van had was de snelle invloed van technologie op zijn samenleving. Niet alleen in praktische, dagelijkse zin maar vooral in filosofische zin. Onze moderne technologie tast vrijwel alle westerse waarden/normen aan. Vrijheid van meningsuiting, gelijkheid voor de wet, bescherming van het individu, splitsing van de drie oorspronkelijke machten, onafhankelijkheid  van media, ze bezwijken bijna onder de druk van de vierde macht en vijfde macht: de mainstream- en social-media en de Big-tech informatiebeheerders en techniekontwikkelaars. De totalitaire staten (China, N-Korea, Rusland, Saoedi-Arabië, Turkije, etc.) gebruiken cybertechnologie om de individuele burger op te sporen en te disciplineren, tegelijk met het onderdrukken van de reguliere en de social-media. De democratieën vechten omgekeerd, tegen het misbruik van cybertechnologie die hun bestaan ondermijnen. De gespannen verhouding tussen democratische en totalitaire staten hoeft niet meer beslecht te worden met conventionele oorlogen, want de cyberoorlog is een goedkoop middel om invloed uit te oefenen op het stemgedrag, de staatsinstituten, de energievoorzieningen, de industrie, e.d. van ‘de vijand’. Harari wijst erop dat b.v. veiligheidsdiensten aan beide zijden meer baat hebben bij geavanceerde AI met specifieke algoritmes dan bij een omvangrijk netwerk van gewone ‘straatspionnen’ die achter de deur van een burger kijken. Algoritmes worden langzaam aan de baas, ze vormen het hoogste gezag waarop politici en autocraten gaan vertrouwen en sturen (is de hele toeslagenaffaire, het opsporen van fraudeurs d.m.v. algoritmische belastingdienstprogramma’s, niet een microvoorbeeld?). Eigenlijk is het nog erger, machthebbers kunnen zelfs hun eigen veiligheidsdiensten privé laten hacken om erachter te komen of hun positie niet door binnenlandse vertrouwelingen ondermijnd wordt. Oftewel: de hacker van hackers heeft het hoogste gezag en de meeste invloed op de machtshebber(s)! Historisch gezien: niet de Almachtige God, de Verlichte Mens, het AI-algoritme maar de ‘metahacker’ heeft het meeste gezag.

Terug naar ons paleolithische brein. Dat brein kan deze ontwikkelingen helemaal niet aan. Het is niet gebouwd om deze informatie-overkill aan complexe werkelijkheid en deze hypercomplexe cybertechnologie te begrijpen. Dat brein heeft nog steeds hele ‘simpele genetische en culturele algoritmen’ ingebouwd die allereerst afgestemd zijn op het ‘snelle, intuïtieve, reflexmatige denken’ (Khaneman**) dat nodig is om overkill, innerlijke chaos, oftewel overlevingsgevaar af te wenden. Ook het ‘trage, reflexsieve, berekenende denken’ heeft niet om de capaciteit de complexiteit van de ontstane werkelijkheid van deze tijd te omvatten. 

Harari’s idee, en met hem dat van vele andere wetenschappers, is dat zowel democratische en totalitaire staten gaan vastlopen op deze ontwikkelde (en van elkaar gestolen) technologie die nog maar in de kinderschoenen staat. Het voordeel van democratieën is dat zij een veel groter aanpassingsvermogen hebben om complexe problemen op te lossen dan de starre autocratieën. Democratieën kunnen zichzelf heruitvinden, herdefiniëren, op een andere filosofische leest schoeien. Totalitaire staten missen die flexibiliteit omdat bij hen de dynamiek van het vrije denken ontbreekt.

Ondertussen blijft het oppassen voor complotwappies en populisten en hun narcistisch/gepsychopatiseerde leiders, waar ook ter wereld, die het ook allemaal niet begrijpen en dus met simplistische verklaringen en simplistische oplossingen komen (en het Museumplein opgaan***). En thuis zitten wegkijken naar Netflix zou al helemaal rampzalig zijn. 

 * B.v. zeer alarmerende klimaatberichten van het Internationaal Klimaatpanel (IPPC), dat rapporteert aan de VN, en   daartoe 6000 recente onderzoeken heeft samengevat (2020).

** ‘Ons feilbare denken, (Thinking, fast and slow)’, Daniel Kahneman (2011). Houder van de Nobelprijs voor Economie 2002. Wellicht de belangrijkste psycholoog ter wereld.

*** Zie het 90 min. durende YouTubeverslag van NH-Nieuws op het Museumplein (‘ik ben verdomme arts….ze zijn hier in dit land bezig mensen te vermoorden met vaccins….tweede wereldoorlog….er ligt niemand op de IC’s….de artsen faken alles, die krijgen voor iedere patient 20.000 euro’).

Chris Koopmans

(Klinisch psycholoog en enthousiast bezoeker van het Filosofisch Café)

Operatie geslaagd

We zitten rond een vuur in de boomgaard. Een paar oude stoelen en boomstronken, wat slordig gestapelde stenen om het oplaaiende vuur te bedwingen. Het is kerstavond. Het aantal erfgenoten dat in de vlammen staart (6) is eigenlijk net te groot. Ik moet denken aan het grappige appje dat ik vandaag kreeg waarbij de drie wijzen uit het Oosten op de stal van Bethlehem aflopen. Een van hen zegt: Remember if anyone there asks… We’re all from one houshold! Iemand vult de mokken met chocolademelk. Een uur daarvoor regende het nog pijpestelen. Bijna hadden we het afgezegd. Nu trekt de avondlucht open terwijl de bomen nog na druipen. Jupiter en Saturnus zouden in een lijn staan maar we kunnen de kerstster niet vinden tussen de onrustig wegtrekkende wolken. Een dag hiervoor had ik een filmpje rondgestuurd bij de bewoners van ons erf. Er werd uitgelegd hoe vaccinatie werkte en waarom het nodig was.

‘Ik vond het niet overtuigend.’ C. staart in het vuur. ‘Andere filmpjes beweren het tegendeel. Het grootste deel van de gezondheidswetenschappers en onderzoekers wordt gesponsord door een farmaceut.’ Hij begint een verhaal over de risico van vaccins. Bovendien vertrouwt hij de snelheid waarmee nu wordt gewerkt niet. ‘Ik ben voor,’ zegt A. ‘Wees blij dat het zo snel gaat. Er was geen tijd te verliezen en de hele wereld is er mee bezig. Daarom.’

Terwijl de Glühwein wordt neergezet, ontspint zich het borrelgesprek. Een borrelgesprek is een gesprek met snelle standpunten waarbij niemand in staat is elkaars argumenten te checken op validiteit. Meestal is er te weinig tijd met als gevolg een korte meningendans gevolgd door de opmerking dat ieder zijn eigen waarheid heeft. Bij ons lijkt het drie tegen drie te worden. En toch loopt het vanavond anders. De passie van het standpunt houdt gelijke voet met de wens om in verbinding te blijven. Het komt ook omdat K. er bij is. K. staart zwijgend in het vuur. Af en toe wordt er een blik zijn richting uit gestuurd. Hij heeft dit jaar zijn schoonzoon verloren aan Corona. Een aangrijpend verhaal dat ons bij de strot heeft gegrepen. Het valt stil als C. na een tijdje zich tot K. richt: ‘Hoe is het voor jou om in de situatie van je schoonzoon mijn mening te horen?’ We halen diep adem als de empathie plaatsneemt rond het vuur.

Vergis ik mij of is in Corona tijd het media- en meningenlandschap steeds eenvormiger geworden? In de urgentie van de virusbestrijding zijn er alleen nog maar influencers aan tafel overgebleven. Het open gesprek is het eerste slachtoffer van Corona geworden. En ook al heb ik mij vanaf het begin achter de RIVM-richtlijnen gesteld, ik voel me ongemakkelijk bij het winnaar/verliezer frame waarin de op potten en pannen slaande Wappie wordt weggezet. In mijn eigen vriendenkring bestaan ze, niks aan de hand met die mensen. Met wat humor krijgen we het gesprek best op gang. Intolerantie is een sluipend virus. Terwijl we ons kapot ergeren aan bizarre complottheorieën, extremisten die graag de show stelen, durft een grote groep gewone twijfelaars zijn nek niet meer uit te steken. Alleen aan de grens wordt geleerd, schrijft mijn vriend Alje Bosma. Zo is dat. Waar we onbekend terrein naderen, waar we het veilige bewoonde gebied moeten verlaten, op eieren lopen of het moeras van een belangrijke transitie ingaan, daar wordt geleerd. In de ‘Deep Democracy’-methode wordt gesteld dat we echt verder komen als de zorgen van de minderheid worden meegenomen in het besluit van de meerderheid. Dan heb je niet genoeg aan je winners-mentaliteit. Dan moet je luistervaardigheid en kwetsbaarheid laten zien. Als we dat verleren, moeten we nog een Corona-slachtoffer tellen, een patiënt die het al moeilijk had en aan onderliggende ziektes begon te lijden, een die al enige tijd tot de doelgroep behoort: de Tolerantie. Dan moeten we na deze crisis zeggen: Operatie geslaagd, patiënt overleden.

Peinzend staart K. in het vuur. We staren mee. Is er nog een antwoord nodig? Grillige ongrijpbare vlammen. Buiten ons. In ons.

Rien

Nieuwsbrief september 2020

Wat in het vat zit…..

Als bestuur van het Filosofisch Café hebben we intensief gesproken over de geplande doorstart vanaf september. We waren vol optimisme en hebben een interessant programma klaar staan. We zien echter ook dat de dalende trend van het corona-virus zich niet heeft doorgezet. Veel (oudere) bezoekers durven dit soort bijenkomsten nog niet aan. Minder publiek betekent bovendien minder inkomsten om onze sprekers te betalen. We willen graag veilig en ontspannen bij elkaar komen. Daarom hebben we alsnog besloten om onze herstart uit te stellen tot januari 2021.

Gelukkig hebben we de spreker van 15 september, Bastiaan Brink, direct weten te verplaatsen naar 16 februari.

Op 19 januari trappen we af met de filosoof Ronald Hünneman.

Filosofie toegankelijk maken, dialoog bevorderen en zo werken aan meer samenhang, dat is de missie van het Filosofisch Café Sneek. We zullen daarbij andere vormen moeten ontwikkelen om de verbinding met ons publiek sterker te maken: Artikelen en blogs met elkaar delen, kleinschalige cursussen organiseren, filosofen vinden die hun hand niet omdraaien voor een zoom-sessie…  Dit alles onder het motto: fysiek waar het kan, online waar het nodig is. Daarom doe ik graag een oproep om te reageren op deze mail met ideeën en hulp. Misschien dat deze coronatijd hele nieuwe vormen mogelijk gaat maken en extra kansen geeft om jongeren bij de filosofie te betrekken. Uw mail wordt beantwoord!

Met een vriendelijk filosofische groet,

Namens het bestuur.

Rien van der Zeijden