Column 8 De lege kamer (15-09-2015)

‘God is dood,’ schreef de filosoof Nietzsche in 1882. In fantastisch proza laat hij een ‘dolle mens’ op de markt op klaarlichte dag een lantaarn aansteken en onophoudelijk schreeuwen: ‘Ik zoek God! Om vervolgens te constateren: ‘Wij hebben hem gedood! Hoe hebben we de zee kunnen leegdrinken? Wie gaf ons de spons om de hele horizon uit te vegen?…. Het heiligste en machtigste wat de wereld tot dusver bezeten heeft, is onder onze messen leeggebloed.’

Nietzsche was zijn tijd ver vooruit. Meer dan een eeuw later dreunt dit beeld nog na en kunnen we enigszins navoelen welke gebeurtenis Nietzsche hier onder woorden brengt. Voor mij is God niet dood maar weggetrokken. Als iemand met een problematische rouwverwerking houd ik een kamer voor hem vrij. Er is nooit een afscheidsceremonie geweest. Lang liet ik deze kamer onaangeroerd. Het werd er steeds stiller. De voorwerpen in die kamer verdwenen uit het dagelijks gebruik, ze werden symbolen van een rijk verleden. Op een dag, en dat weet iedereen die door een rouwproces gaat, moet je vaststellen dat je leven nooit meer dezelfde zal zijn. Bijna niemand wordt ongeschonden spiritueel volwassen.

Veel mensen hebben zo’n lege kamer. Is het een museum geworden met een krachteloze symboliek? ‘We doen er niets meer aan,’ zeiden de kinderen tegen mij bij een uitvaart, niet wetend hoe ze de symbolen uit het verleden van hun moeder konden integreren in hun eigen levensverhaal… Of is onze lege kamer onze zingevingskamer? Een creatieve bron van waaruit we ons leven nieuwe betekenis weten te geven?

In mijn praktijk als coach en ritueelbegeleider werk ik graag met ‘lege kamers’. Welk voorwerp uit die kamer neem jij mee in het gesprek? Is het een museumstuk of verdient het opnieuw ‘geladen’ te worden? Is het misschien besmet geraakt met pijn en boosheid? Hoe neem je hier afscheid van? En welke nieuwe symbolen dienen zich aan? Welk ritueel is nodig om een oud of nieuw symbool weer echt een plaats in jouw kamer te geven? Hoe kun je je symbolische landschap zo inrichten dat je hier weer positieve steun van ontvangt?

Soms denk ik: laat mijn kamer leeg blijven. Het is mijn innerlijke ruimte. Een symbool van ‘de stille stem’. Het staat voor een open niet-wetende levenshouding. Boeddhisten kennen de wijze uitspraak: If you meet the Buddha…kill him! Ze zijn nog radicaler dan Nietzsche en hebben liever de leegte dan een afgod. Zorg voor de lege kamer is soms leren wachten. Het beste moet nog komen…

Rien van der Zeijden

www.rienvanderzeijden.nl

Nieuwsbrief 10, maart 2015

1-Een avond over de liefde…

Op maandagavond 13 april a.s. komt filosoof drs. Ronald Hünneman naar ons Filosofisch Café Sneek. Hünneman is docent en onderzoeker bij de studie Kunsten, Cultuur en Media van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is een vermaard en boeiend spreker over allerlei filosofische onderwerpen en hij schuwt daarbij de actualiteit niet. Het thema van de avond luidt:

Liefde… van Descartes tot Disney. 

Niemand is zomaar geboren om lief te hebben. Hoe we van anderen houden, hoe we ons met anderen verbinden en hoe we relaties aanknopen en onderhouden wordt bepaald door een lastige mix van kunsten, cultuur, sociale omstandigheden en natuur. Ronald Hünneman zal deze avond uw liefdesleven ontrafelen. Hij geeft u stof tot nadenken en een hernieuwde romantiek. Het belooft een bijzonder interessante en boeiende avond te worden. Voor verdere informatie over Hünneman zie www.liaturches.nl.

Let op: het Filosofisch Café Sneek wordt nu gehouden in het Kunstencentrum Atrium (Cultuur Kwartier Sneek), Oud Kerkhof 11, Sneek T 0515-431 400. Zaal open 19.30 uur, aanvang 20.00 uur. Entree 7 euro.  We starten om 20.00 uur, reserveren kan niet, dus kom op tijd want vol is vol.

2-Cursus ‘Stoïcijnen en Spinoza’ 

Levenskunst betekent dat er een andere weg naar wijsheid en geluk is dan alleen door schade en schande wijs te moeten worden. Volgens de stoïcijnen en Spinoza hebben wijsheid en geluk veel, zo niet alles, met elkaar te maken.
Filosofie gaat om de waarheid en dus doen we er goed aan de oorzaak van ons geluk én ongeluk bloot te leggen. De stoïcijnen, o.a. Epictetus, en Spinoza,  hebben daar fundamentele ideeën over. En als u zich afvraagt of filosoferen wel zin heeft, zie deze uitspraak van Epicurus:
‘En zeggen dat de tijd om te filosoferen nog niet aangebroken of al voorbij is, wil zoiets zeggen als dat het nog geen of niet langer tijd is voor geluk’. 
Binnenkort geeft Sjaak Kloppenburg de cursus ‘Levenskunst volgens de stoïcijnen en Spinoza’. De  cursus is inmiddels volgeboekt.  Maar heeft u, uw organisatie, sociëteit of club  belangstelling in deze of een andere filosofische cursus of inleiding, laat het hem weten (mail:  kloppenburg@kpnplanet.nl). Dinsdag 6 oktober 2015 komt Miriam van Reijen als autoriteit van Spinoza en de stoïcijnen wederom naar ons Filosofisch Café Sneek. Degenen die de cursus hebben gevolgd, kunnen nog beter de filosofie van Spinoza en de stoïcijnen op waarde schatten, de kennis verdiepen en van haar inleiding genieten.

3-Nieuwe Column

De nieuwe column op onze FCS-website is geschreven door Sjaak Kloppenburg: Het nut van filosoferen.
http://www.fcsneek.nl/maandelijkse-column

Column 7: het nut van filosoferen

Proberen om de tijd te begrijpen waar je in leeft, is een gewaagde onderneming. Het lijkt op jezelf aan je eigen haren uit een moeras trekken, als een ‘baron van Münchausen’. Toch heeft de mens het vermogen om ‘de waan van de dag’ te ontstijgen en dat maakt hem bijzonder. Immers, welke vis onderzoekt het water waarin hij zwemt en welke vogel bevraagt de lucht waarin hij vliegt. Als je eenmaal op onderzoek uitgaat, en dus filosofeert, dan loop je tegen de vraagstukken van deze tijd, zonder eenduidige antwoorden. En dan helpen oude en hedendaagse filosofen niet altijd.

Nadat de eerste filosoof, die de westerse overlevering kent, ene Thales van Milete (6e eeuw v. Chr.) had geopperd dat water de oerstof was, beweerde zijn leerling Anaximander dat een abstract en onbepaald principe (het ‘apeiron’) dit was. Vervolgens stelden latere filosofen weer dat de oerstof begrepen kon worden als respectievelijk lucht, water, aarde, vuur of de krachten van liefde en haat. Hoewel de vraag naar de oerstof typerend is voor de vroegste periode van de westerse filosofie, is verschil van mening hét kenmerk gebleven. Voor sommigen is dit onvermogen om tot eenduidig en sluitende antwoorden te komen op fundamentele vragen, de reden om filosofie tot een nutteloze aangelegenheid te bestempelen.

Echter, Socrates stelde dat juist dit menselijk onvermogen om de definitieve waarheid te achterhalen (door hem kernachtig verwoord als ‘ík weet dat ik niets weet’) aan de basis ligt van de liefde voor, en het verlangen naar wijsheid. We spreken niet voor niets over ‘wijsbegeerte’. Juist het besef dat tot nog toe niemand een feilloos antwoord heeft kunnen geven op fundamentele vragen, maakt dat wij blijven nadenken en erover met elkaar in gesprek blijven.

Toch is het niet zo dat mensen volstrekt onwetend zijn over, bijvoorbeeld, ‘wat is het goede?’: wat zij erover menen te weten, snijdt vaak wel degelijk hout. Dat kan omdat de mens een wezen is dat het midden houdt tussen ‘weten’ en ‘niet-weten’. De dialoogvorm, die Plato gebruikte om de ideeën van zijn leermeester Socrates bekend te maken, is dan ook bij uitstek geschikt om te laten zien dat de meningen van mensen perfect noch waardeloos zijn.

Daarom is het goed om kennis te blijven nemen van de filosofie én tegelijkertijd zelf na te denken. Niet alleen de filosofie van Socrates, Plato en anderen, maar de gehele geschiedenis van de filosofie is als het ware één groot gesprek tussen vele generaties wijsgerigen. Ieder bekijkt de vraagstukken vanuit z’n eigen tijd, context en invalshoek en dat biedt al met al een breed wijsgerig perspectief. Filosofen zijn in staat redeneringen en argumenten aan te reiken, die niet direct voor de hand liggen. Dat kan overkomen als tweespalt tussen filosofen, want wat filosoof A beweert is niet altijd te rijmen met wat filosoof B erover zegt. Ze kunnen niet beiden gelijk hebben? Of misschien toch wel? In ieder geval moet je dan zelf nadenken, al is het maar over de vraag welke filosoof jou het meeste aanspreekt.

Er is troost: na kennis te hebben genomen van de kennelijk strijdige filosofische argumenten, is er een goede kans dat je meer inzicht hebt gekregen. Want hoezeer filosofen ook van mening verschillen, over één ding zijn zij het zeker eens: het is beter om over vraagstukken zelf na te denken, dan om dat niet te doen. Misschien is dat wel het eigenlijke nut van filosoferen.

Maart 2015

Sjaak Kloppenburg

Nieuwsbrief 9, januari 2015

Uitnodiging voor het Filosofisch Café Sneek op dinsdag 10 februari 2015, 20.00 uur

Op dinsdag 10 februari a.s. om 20.00 uur houdt René Boomkens, hoogleraar Algemene Cultuurwetenschappen, Faculteit der Geesteswetenschappen, universiteit van Amsterdam, een lezing over Erfenissen van de Verlichting.

In zijn lezing analyseert Boomkens cultuur in de context van grote thema’s, zoals de publieke ruimte, kunsten, media, globalisering en de toekomst van de filosofie in de eenentwintigste eeuw. Het centrale motief in zijn inleiding is de historische spanningsverhouding tussen Verlichting en Romantiek die de afgelopen drie eeuwen de cultuurfilosofie gevormd heeft. Na de pauze kunnen de aanwezigen met René Boomkens in gesprek .

De bijeenkomst vindt plaats in de Bibliotheek Sneek, Wijde Noorderhorne 1, 8601 EA Sneek, en vangt aan om 20.00 uur. Ontvangst vanaf 19.30 uur. Entree

€ 7,00 (inclusief koffie/thee in de pauze. Fris, wijn en bier € 1,50). Vooraf aanmelden is niet mogelijk. Wel geldt: vol = vol. Enige dagen voor de bijeenkomst ontvangt u een herinneringsmailtje. U bent van harte welkom in ons Filosofisch Café.

Vooruitblik

Verder is in het Filosofisch Café Sneek de volgende bijeenkomst geprogrammeerd: maandag 13 april a.s. stand-up filosoof Ronald Hünneman.

Column

De nieuwe column op onze FCS-website is van Rien van der Zeijden: ‘het kunnen horen en verdragen van mij niet welgevallige ideeën’. Klik hier om de column te lezen.

Tot ziens in ons Filosofisch Café Sneek !

Column 6: ‘omgaan met mij niet welgevallige ideeën’

Net als velen rondom mij voel ik mij soms machteloos en bang voor wat komen gaat n.a.v. de gebeurtenissen in Parijs.

‘Het komt dichtbij,’ hoorde ik een vriend deze week zeggen.

‘Dat is waar,’ zei ik ‘maar buiten Europa staat de wereld al veel langer in brand.’

Ik wil niet de onheilsprofeet uithangen, ook niet naïef doorgaan. Het koor van commentatoren heeft wel zo’n beetje alles gezegd wat gezegd kan worden. Eigenlijk kun je maar één ding doen: een ander leven leiden dan de mensen die deze daad pleegden. De enige manier om de matheid en depressie in jezelf te bestrijden is gaan staan in je cirkel van invloed, je dagelijkse praktijk, dat waar jij echt over gaat.

De kern van die levenshouding is voor mij: het kunnen horen en verdragen van mij niet welgevallige ideeën. Dat is niet eenvoudig want het is niet hetzelfde als alles passief laten passeren en constateren ‘dat er idioten zijn die zo denken’. Ik begrijp de zoektocht van mensen. Ik heb ook een verlangen naar eenheid en waarheid. En daar zit ook het gevaar. Het verlangen naar waarheid kan zo sterk zijn dat je de vlucht naar voren neemt. Een sterke mening of ideologie is heel verleidelijk. Het geeft je een comfortabel gevoel. Het leidt tot ‘cognitief gemak’. Die term heb ik van Daniel Kahneman uit ‘Ons feilbare denken’. Het betekent dat ons brein vooral gericht is op ‘bekend’ en dit niet meer goed kan onderscheiden van ‘waar’. Het is heel menselijk en het heeft ons in de evolutie heel veel opgeleverd. Ons brein heeft een verhaal nodig en het vult alvast heel veel in om je voor overspannenheid te behoeden.

Maar nu, in de 21e eeuw, hebben we een overstelpende hoeveelheid informatie tot onze beschikking. Wat ik kan doen is me dagelijks realiseren dat ik beperkt waarneem, dat het echt onmogelijk is om de waarheid in mijn eentje te overzien. Natuurlijk mag ik ‘de waarheid’ voor mijzelf claimen in naam van een hogere macht. Maar dat ontslaat mij niet van de plicht na te gaan of dit niet een vlucht vooruit is. De filosoof Kant behoedt ons voor deze intellectuele luiheid: ‘Sapere aude!’ Durf te denken!

Unknown 10.10.04

De dialoog is er voor mensen die de waarheid in hun eentje niet meer kunnen overzien. Dat vergt totaal andere vaardigheden, zoals het geduldig verdragen van een ander perspectief. Of de vaardigheid om te zien dat we in het westen ook maar één verhaal hebben. Zijn we daar echt mee bezig in ons onderwijs? We hebben een lange weg te gaan. Maar voordat die machteloosheid weer toeslaat: vandaag er mee beginnen!

 

Rien van der Zeijden