Categorie archief: Nieuwsbrieven

Nieuwsbrief 20 oktober 2017

Filosofisch Café Sneek

Nieuwsbrief oktober 2017

Een nieuwe start van het seizoen

Met trots presenteren we u de avonden van het Filosofisch Café Sneek voor dit seizoen. In vergelijking met eerdere berichten zijn er wat sprekerswisselingen. Maar het resultaat mag er zijn!
Hopelijk bent ook u weer met frisse moed begonnen. En om dan maar eens met de deur in huis te vallen:

Over waarom het onmogelijk is om gelukkig te worden van je werk… Een avond met Menno de Bree op 10 oktober.

De mens streeft van nature naar geluk, dacht Aristoteles al, en in onze tijd proberen we dat geluk vooral te realiseren in onze liefdesrelaties en in ons werk. De verhouding tussen liefde en geluk is echter nogal problematisch – vandaar dat we na een zekere leeftijd ons heil vooral in het werk zoeken. Maar ook dat is een vergeefse strategie, zal Menno de Bree beargumenteren aan de hand van het werk van diverse filosofen (o.a. Aristoteles, Nietzsche, Foucault, Han, Arendt, Schopenhauer). Het is bijzonder lastig om gelukkig te worden, en werk helpt ons vaak van de regen in de drup.

Menno de Bree (1974) studeerde filosofie (cum laude) en werkte bij Heineken en Nyenrode. Sinds 2003 is hij verbonden aan het UMCG, alwaar hij ethiek en filosofie doceert. Voor zijn onderwijs ontving hij diverse studentenprijzen. Daarnaast verzorgt hij denktrainingen en filosofiecursussen voor zorgprofessionals (www.brainfeed.nl), geeft hij veel publiekslezingen, en heeft hij een wekelijkse column in het Financieel Dagblad.

Datum: 10 oktober 2017
Locatie: Zalencentrum De Walrus, Grote Kerkstraat 10 Sneek
Tijd: 20.00 uur
Entree: 7,50 euro


Noteer de komende data alvast in uw agenda (kijk op onze website www.fcsneek.nl)

Dinsdag 14 november 2017:
Jan Flameling
Dinsdag 23 januari 2018:
Martien Schreurs
Dinsdag 13 maart 2018:
Tamarah Benima
Dinsdag 17 april:
Ronald Hunneman

Vooruitblik

Waarom rust?
Vorig jaar gaf Jan Flameling de lezing ‘luisteren naar het lichaam’ waarin hij de opvattingen van de neurobioloog Antonio Damasio, de filosoof Emmanuel Levinas en de boeddhistische meester Thich Nhat Hanh besprak. Op 14 november geeft Jan Flameling de lezing ‘Waarom rust?’ waarin u kennis maakt met de antwoorden van de Chinese wijze Laozi (‘dan doe je wat de weg vraagt’), de middeleeuwse mysticus Meister Eckhart (‘dan sta je vanuit naastenliefde in het leven’) en de denker uit het Zwarte Woud Martin Heidegger (‘dan besef je dat je in betrekkingen bent’).

Jan Flameling richtte in 1994 het Filosofisch Bureau Ataraxia op en werkt als docent aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden. Hij geeft o.a. trainingen in morele oordeelsvorming bij de overheid en in de gezondheidszorg. Hij organiseert ‘denkvakanties’ in Griekenland, India en Jordanië.

En verder…
Tamarah Benima, rabbijn en journalist, zal spreken over de Joodse Beschaving op dinsdag 13 maart.

Martien Schreurs, universitair docent aan de Universiteit voor Humanistiek, zal op 23 januari spreken over het thema: Hoe kan humor ons weerbaar maken tegen stigmatisering, fanatisme en uitsluiting?

Ronald Hunneman is een ‘oude bekende’ in het Filosofisch Café. Door zijn beeldende en puntige presentaties hebben we een ‘abonnement’ op hem. Op 17 april zal hij spreken over de Kunst van het Genot.


Column
Leest u ook onze columns op de website? Deze maand de column van Anna Riemersma:
“De vakantietijd is al weer voorbij en we maken ons weer op voor het oppakken van de routine die door veel mensen even wordt losgelaten. Het lijkt net of in de zomermaanden het leven even kalmer aan geleefd wordt. Zo worden in de zomer ook veel vakanties gepland: er even tussen uit. Waar tussenuit?…”
Lees verder 

Nieuwsbrief 19, Februari 2017

Gaat de moraal het winnen van de rancune?

Sybe Schaap spreekt op 13 maart in ons Filosofisch café. Hij is politiek filosoof en namens de VVD lid van de eerste kamer.

In zijn laatste boek ‘Rechtsstaat in verval’ (2016) schetst Schaap de sluipende omwenteling die zich, in zijn ogen, voltrekt in het hart van onze democratische rechtsstaat. Een proces dat zich, zo meent de auteur, als rot invreet in onze sociale en politieke instituties. Kon je van het nazisme en communisme nog zeggen dat het van ‘buitenaf’ kwam, het populisme is, naar de smaak van Schaap, een kracht die van binnenuit de samenlevingsorde ondergraaft. En is daarmee, in zijn ogen, qua tactiek vergelijkbaar met de linksradicale vernieuwingsbeweging uit de jaren zestig en zeventig. ‘Over de lange mars door de instituties’ is de ondertitel die Schaap zijn boek heeft meegegeven. Het was in de jaren zestig het gevleugelde adagium van politieke activisten als Rudi Dutschke c.s, die met hun neo-marxistische vernieuwingsbeweging de macht van partijen, vakbonden, media, maatschappelijke organisaties en ambtenarij wilden uithollen in naam van de vrijheid. Volgens Schaap is de PVV met een vergelijkbare mars bezig, waarmee de partij deel uitmaakt van een brede politiek-maatschappelijke beweging. De opkomst van het populisme is volgens Schaap eveneens te wijten aan het neoliberalisme en het postmodernisme. Hij hekelt het vijanddenken dat populistische partijen propageren. De boosheid onder de burgers wordt alsmaar meer aangewakkerd. De rechtsstaat wordt ontkend en daarmee aangetast. Met name dat laatste baart Schaap zorgen. De instituties en de waarden die de rechtsstaat schragen en die zorgvuldig zijn opgebouwd, worden door het populisme ondermijnd. Tegen dat gevaar wil Schaap met zijn boek waarschuwen. Schaap hoopt dat de moraal het weer gaat winnen van de rancune en dat mensen overtuigd raken van het belang van een institutioneel geordende samenleving, alleen dan is er kans op een ommekeer.

2017 voortvarend gestart!

Al weer twee avonden liggen achter ons. Op dinsdag 10 januari jl. spraken we onder leiding van filosoof dr. Pieter Boele van Hensbroek over democratie. Burgers stellen democratie zeer op prijs, maar lijken zich af te keren van de politiek. Bieden een ander kiesstelsel, meer burgerparticipatie en referenda misschien verbetering? Door globalisering, Europa en migratie verliest de nationale democratie haar contouren. En willen burgers eigenlijk wel voortdurend meedoen? Onze cafébezoekers hadden volop vragen en opmerkingen. Kortom, een interessante filosofische avond, voor herhaling vatbaar.

De denkster

Op dinsdag 7 februari verraste Jan Keij ons met een gloedvol betoog over Levinas. Levinas tart ons westerse denken door het ‘andere’ en de ‘ander’ centraal te stellen. Met rake teksten uit de literatuur en eenvoudige voorbeelden uit het dagelijks leven maakte Jan Keij aannemelijk dat die ander ons niet onberoerd kan laten en fundamenteel is in onze menselijke conditie. We zijn niet op onszelf. We kunnen de ‘roeping’ van de ander niet negeren als we gelukkige mensen willen zijn.

‘Je kunt de lucht niet bezitten’

Deze gedachte staat aan de basis van de beroemde toespraak van Chief Seattle in 1854. Die toespraak wordt opnieuw tot leven gebracht op dinsdag 28 februari in de Zuiderkerk in Sneek. We kregen op de laatste café-avond diverse verzoeken om meer informatie over de avond. En, hoewel niet georganiseerd door het Filosofisch Café, belooft dit een bijzonder inspirerende avond te worden. Acteur, dansmeester en coach Jan Pieter van Lieshout verbindt met zijn performance deze negentiende-eeuwse toespraak met onze tijd. Nog steeds denken we de aarde, de lucht en elkaar te kunnen bezitten! In een tijd van polarisatie en verschansing achter de dijken is het thema van de verbinding bijzonder actueel. Adres: Rienck Bockemakade 7. Aanvang: 20.00 uur. Toegang: € 7,50. Georganiseerd door de vrijmetselarij Sneek, is de avond bedoeld voor een groot publiek. Aanmelden: info.loge277@vrijmetselarij.nl

En wat staat ons nog meer te wachten!

Op 4 april spreekt Ronald Hunneman over ‘kunsten maken denken’

De filosoof Ronald Hunneman is een oude bekende in ons café. Hij deelt in april zijn nieuwste bevindingen met ons n.a.v. zijn proefschrift. Kunsten zijn meer dan decoratie. Goede kunstwerken bepalen het denken van kijkers en luisteraars.

Het Filosofisch Café vindt plaats in
Zalencentrum de Walrus, Grote Kerkstraat 10 Sneek. 
Entree € 7,50-
We starten om 20.00 uur.

Nieuwsbrief 18, december 2016

Terugblik filosofieavond met Jan Flameling

Dinsdag 15 november jl. filosofeerde Jan Flameling uit Amsterdam over het thema ‘Naar het lichaam luisteren’. Uitzonderingen daargelaten heeft de filosofie emoties altijd wantrouwend bejegend en ze grotendeels verwezen naar het onbeduidende domein van de dieren en het vlees. Emoties waren te subjectief, te vluchtig en te vaag: emoties stonden tegenover de rede. Deze opvatting uitte zich in een lichaamsvijandelijke  houding.  Het is Antonio Damasio die via publicaties als ‘De vergissing van Descartes’, ‘Het gelijk van Spinoza’ en ‘The feeling of what happens’ aangeeft hoe gevoel én lichaam samen met de rede  ons bewustzijn vormen. Daarvoor had Friedrich Nietzsche het lichaam zijn terechte plaats al weer teruggegeven.

Tegenwoordig beginnen filosofen als het ware opnieuw, nu  er van uitgaande  dat vrijwel alle werkelijke of herinnerde voorstellingen gepaard gaan met een reactie in de emotionele machinerie: sterker, voor de motor van de rede is emotie vereist, vandaar dat de rede zelf vaak slechts een bescheiden rol speelt. Filosofen als Emmanuel Levinas, geïnspireerd  door Martin Heidegger, schrijft  in ‘Het menselijk gelaat’ over aandachtig aanwezig zijn en openheid voor de ander. Dit onder het mom ‘de ander in ons’. De oosterse filosoof en boeddhist Thich Nhat Hanh geeft praktische ideeën die angst, woede en verdriet tegengaan om zo ‘de kunst om in aandacht te leven’ te oefenen.

10 januari: Alternatieve vormen van democratie: misleidend of bevrijdend?

De discussie over onze democratie zit vol tegenstrijdige claims. Luid klinkt in de media dat het huidige systeem ernstig faalt en aan revisie toe is; toch meten politicologen een grote en niet afnemende steun voor ons systeem onder de bevolking.
Het referendum zou tot ‘echte democratie’ leiden, toch kent de geschiedenis vele huiveringwekkende voorbeelden van referenda. Alternatieve vormen van democratie op lokaal niveau (bijvoorbeeld G 100, deliberatieve peilingen, lotingsdemocratie) worden uitgeprobeerd:
is dit het begin van nieuw leven in de democratische samenleving, of is het gerommel in de marge terwijl de sluwe macht van het geld en de media juist onaangetast blijft? Kunnen we enige orde brengen in deze rommelige discussie?

Filosoof dr. Pieter Boele Van Hensbroek van de Universiteit van Groningen (Globalisation Studies) gaat dieper in op reële alternatieve vormen van democratie op lokaal niveau, vormen die mogelijk meer aan de veranderde eisen van deze tijd voldoen. Kom,  denk en praat mee!

7 februari: Jan Keij over Levinas

Jan Keij studeerde tijdens zijn werk als onderwijzer filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Na zijn afstuderen (cum laude) promoveerde hij op de filosofie van de Franse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995).

We ervaren in de relatie tot de ander allereerst en meteen dat we verantwoordelijk zijn voor die ander.
Jan Keij toont dat in zijn lezing aan door allereerst aan te sluiten op de alledaagse praktijk. Hij geeft aan hoe alleen al het loutere feit dat iemand in mijn buurt komt, kan leiden tot een ‘automatische’ focus op die ander: we ervaren dat in bijvoorbeeld de drang iets te zeggen. Die drang iets te zeggen analyseert hij als een uitdrukking van mijn ‘instaan voor de ander’. Levinas noemt dit ‘appèl’: geroepen worden. Diverse voorbeelden en fraaie literaire uitspraken in de lezing van Jan Keij zullen dit bevestigen.

13 maart: Sybe Schaap over onze rechtsstaat
Donkere wolken lijken zich samen te pakken boven onze democratische rechtsstaat. Deze dankt zijn bestaan aan een langdurig ontwikkelingsproces. De rechtsstaat biedt de mens emancipatie, rechten en vrijheden. Deze verworvenheden houden alleen stand als ze hun basis vinden in een institutionele orde. Echter, de institutionele orde, en daarmee de democratische rechtstaat, is in verval. Hét symptoom van dit verval is het populisme. Sybe Schaap geeft deze waarschuwing af in zijn nieuwste boek dat hij in Sneek komt toelichten. Als het u bevalt kunt u ter plekke een exemplaar kopen in ons café.

4 april: Ronald Hunneman over ‘kunsten maken denken’
De filosoof Ronald Hunneman is een oude bekende in ons café. Hij deelt in april zijn nieuwste bevindingen met ons n.a.v. zijn proefschrift. Kunsten zijn meer dan decoratie. Goede kunstwerken bepalen het denken van kijkers en luisteraars.

Het Filosofisch Café vindt plaats in
Zalencentrum de Walrus, Grote Kerkstraat 10 Sneek.
Entree € 7,50-
We starten om 20.00 uur.

Nieuwsbrief 17, oktober 2016

‘Leven is niet veel anders dan babbelen, verjaardag wensen en met een glimlach aan iets anders denken,’ zei Carmiggelt ooit. Zo niet voor de bezoeker van het Filosofische Cafe in Sneek. We bieden u dit seizoen weer mooi denkwerk. Van harte welkom!

Een prikkelende start op 11 oktober

Zeer toegankelijk! Glashelder! Prikkelend….!
Dat zijn de kwalificaties die filosoof Jan Bransen kreeg voor zijn boek Laat je niets wijsmaken. Jan Bransen komt naar het Filosofisch Café in Sneek op 11 oktober. Hij ziet zichzelf het liefst als een kruising tussen een schoolmeester, een filosoof en een cabaretier. Hij denkt hardop, is een reisleider in gedachtegangen. Filosofie is volgens hem niet iets geleerds voor achter een bureau of voor in een bibliotheek..

In zijn voordracht zal Jan Bransen een pleidooi houden voor ons gezonde verstand, een natuurlijk vermogen dat het tegenwoordig moeilijk heeft als gevolg van de opmars van deskundigen, vertegenwoordigers van de kennissamenleving die wij voor onszelf en elkaar opgetuigd hebben. Een onbedoeld bijeffect van de kennissamenleving is dat leken en deskundigen elkaar in een onfortuinlijke houdgreep gevangen houden als gevolg waarvan zowel de leken als de deskundigen hun vermogen dreigen te verliezen om de onderzoekende houding aan te nemen. En juist die houding is zo kenmerkend voor de pratende diersoort die wij zijn. Aan de hand van veel voorbeelden uit de wereld van opvoeding, gezondheidszorg en de massamedia zal duidelijk gemaakt worden wat de diverse bouwstenen van ons gezonde verstand zijn, waarom we niet moeten denken dat wetenschap tegenover gezond verstand staat en hoe we de verhouding tussen wetenschappelijke kennis en ons gezonde verstand in juist perspectief kunnen leren zien.

Locatie: Zalencentrum de Walrus, Grote Kerkstraat 10 Sneek
Tijd: 20.00 uur
Entree: 7,50 euro

Het denkende lichaam…. op 15 november

Filosoof Jan Flameling komt spreken over ‘luisteren naar het lichaam’.  Wat is de invloed van ons lichaam en onze gevoelens op ons denken en ons handelen? Hebben Plato en Descartes zich vergist? Beschikt ons lichaam over een voelend weten van wat er gaande is en gevraagd wordt?
Jan Flameling richtte het filosofisch bureau Ataraxia op en werkt als docent aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden. Hij geeft o.a. trainingen in morele oordeelsvorming bij de overheid en in de gezondheidszorg. Hij organiseert ‘denkvakanties’ in Griekenland, India en Jordanië.

Nieuwsbrief 16, mei 2016

We kijken terug..

Op een mooi filosofisch jaar in Sneek. De bezoekersaantallen stemden tot tevredenheid. De sprekers wisten ons te boeien. Ons nieuwe onderkomen in het Cultuur Kwartier Sneek beviel goed en er vonden mooie gesprekken plaats in het Atrium. Na de zomervakantie gaan we er weer enthousiast tegenaan. Doet u ook weer mee?
De werkgroep FCS: Afke, Christa, Jans, Durk, Piety, Willem, Ria, Wiekie, Sjaak en Rien

Over tegenstellingen

Dinsdagavond 10 mei a.s. om 20.00 uur hebben we een boeiende  filosofische avond met als titel: beheksing door tegenstellingen (dichotomieën) 

Filosoof Ronald Hünneman stelt dat wij steeds opnieuw een voorkeur blijken te hebben voor tegenstellingen: contrasten tussen lichaam én geest, vrouw én man, mooi én lelijk, kunst én wetenschap, en ga zo maar door. Het denken in dergelijke tegenstellingen is dominant en het lijkt erop dat we alleen vandaaruit onze ingewikkelde  maatschappij kunnen begrijpen. Veel discussies in de nationale en Internationale politiek (zoals over de EU) en de samenleving (zoals rond Zwarte Piet en de wijze waarop een filosoof als Rob Wijnberg over sportscholen schrijft) kunnen niet worden begrepen zonder te vervallen in tegenstellingen. Toch is begrijpen door  tegenstellingen te creëren niet per se  noodzakelijk. Sterker het kan volstrekt anders en dat zal filosoof Hünneman  op filosofische en humoristische wijze in het Filosofisch Café Sneek voor het voetlicht brengen.

Ronald Hünneman is filosoof en docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en Erasmus Universiteit Rotterdam.

 

 

 

Terugblik op de vorige avond.. 
Filosoof Frits Meijering nam ons in het Filosofisch Café van 5 april jl. mee van het  mythisch, ontologisch naar het functionele denken. Meijering poneerde een boeiend denkmodel voor onze huidige complexe samenleving. Kritisch nadenken en niet altijd direct reageren, is daar een onderdeel van.

Nieuwsbrief 15, maart/april 2016

Het Filosofisch Café Sneek in April:

Dinsdag 5 april a.s. om 20.00 uur: de mens als creatieve probleemoplosser

fsmeijering

Filosoof Frits Meijering gaat in op onze cultuur die in een ware stroomversnelling verkeert. Meijering neemt ons mee en loopt langs de geschiedenis van het magisch, ontologisch en huidig functioneel denken en gaat in op het filosofisch pragmatisme en toetst dit aan het postmoderne denken. Meijering komt uit bij een innovatief en attractief model dat ons in staat stelt creatieve oplossingen te creëren voor de complexe maatschappelijke problemen van deze tijd. Meijering schetst een ‘kompas voor de toekomst’ waar onze samenleving, haar voordeel mee kan doen.

Frits Meijering is ‘philosopher of education’ en docent aan de Masteropleiding Pedagogiek van de NHL en voorheen docent aan de Senioren Academie.

Terugblik op de ‘sterke verhalen’ van Tijs Lijster.

Filosoof Thijs Lijster besprak in het filosofisch café van maart jl. onze wereld die almaar complexer en onoverzichtelijker lijkt te worden. Onze reactie daarop is onszelf zowel fysiek als ideologisch van die problematische wereld af te keren en ons alleen nog bezig te houden met dát wat we nog wel in de hand hebben: dit noemt Lijster ‘de grote vlucht inwaarts’. Maar juist daardoor laten we de wereld de wereld en verandert er bar weinig. Zijn pleidooi is juist om ons meer met de wereld bezig te houden, ieder op z’n eigen wijze, om zo het doemdenken te keren en de samenleving voor onszelf en onze kinderen te verbeteren. We hebben genoten van Lijsters’ filosofisch betoog dat hij illustreerde met aansprekende voorbeelden en zijn richtinggevende oplossing van elkaar inspireren met wat hij noemt ‘sterke verhalen’, waarin we geloven, al is het maar voorlopig. Want onze wereld verandert en dus ook de verhalen die wij er met elkaar over vertellen.

Noteer alvast in uw agenda: Ronald Hunneman komt terug in mei!

Dinsdag 10 mei a.s. om 20.00 uur: beheksing door een dichotomie

Filosoof Ronald Hünneman schetst ons het beeld dat door alle tijden en werelddelen heen culturen een voorkeur hebben voor dichotome (tegengestelde) representatiewijzen. In West-Europese culturen zijn de tegenstellingen tussen lichaam én geest, vrouw én man, kunst én wetenschap onderdeel van een bijna alles omvattende dichotomie van waaruit de wereld wordt begrepen. Deze dichotome representatie is niet per se noodzakelijk, maar beheerst wel ons denken. De discussie rond Zwarte Piet, mindfullness en de wijze waarop een filosoof als Rob Wijnberg over sportscholen schrijft, kunnen niet worden begrepen zonder dichotomieën. Hünneman zal het allemaal aan bod laten komen op filosofische en cabareteske wijze zoals we van hem gewend zijn.

Ronald Hünneman is filosoof en docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en Erasmus Universiteit Rotterdam.

De filosofische cafés worden gehouden in theaterstudio Cultuur Kwartier Sneek, ingang Kunstencentrum Atrium, Oud kerkhof 11, Sneek. Er zijn 75 zitplaatsen, dus wees er op tijd bij. Toegangsprijs € 7.00 verkoop aan de deur. Nadere info: www.fcsneek.nl

Column 12: Wij weten plaats noch tijd

Hans Koppen

Ik citeer uit de Bijbel, uit de Openbaringen van Johannes:

‘En ik zag, toen Hij het zesde zegel opende, en daar geschiedde een grote aardbeving en de zon werd zwart als een haren zak en de maan werd geheel als bloed. En de sterren des hemels vielen op de aarde, gelijk een vijgenboom zijn wintervijgen laat vallen wanneer hij door een harde wind geschud wordt. En de hemel week terug als een boekrol die wordt opgerold, en alle berg en eiland werd van zijn plaats gerukt. En de koningen der aarde, en de groten, en de oversten over duizend, en de rijken, en de machtigen, en iedere slaaf en vrije verborgen zich in de holen en de rotsen der bergen; en zij zeiden tot de bergen en tot de rotsen: valt op ons en verbergt ons voor het aangezicht van Hem, die gezeten is op de troon, en voor de toorn van het Lam; want de grote dag van hun toorn is gekomen en wie kan dan bestaan?’ (6:12 -17).

‘En aldus zag ik in dit gezicht de paarden en hen die erop gezeten waren: zij hadden rossige en blauwe en zwavelkleurige harnassen, en de koppen der paarden waren als leeuwenkoppen, en uit hun bek kwam vuur en rook en zwavel. Door deze drie plagen werd het derde deel van de mensen gedood: door het vuur en de rook en de zwavel die uit hun bek kwamen.’(Openb. 9:17– 19).

Wat een grandioze taal, naar literaire stijl én onderwerp! De Bijbel is niet zuinig met dood en sterven, en de plaatsen waar de dood in de Bijbel zijn opwachting maakt zijn legio. Goed te lokaliseren zijn De Rode Zee waarin duizenden Egyptenaren verdronken (Exodus 13:17-14:31), Golgotha, de plek waar Jezus stierf (Marcus 15: 22-23), de van de kaart geveegde steden Sodom en Gomorra (Genesis 18:16-19:29), Bethlehem waar de kindermoord plaatsvond (Mattheus 2:16), en zo zijn er nog véél meer plekken aan te wijzen. Maar in de letterlijk apocalyptische passages van Johannes hierboven, vol duistere doem en dreiging, zijn plaats en tijd van de dood onbepaald. Iedereen, ook u en ik, kunnen door vuur, rook en zwavel geraakt worden. En dát maakt voor ons de dood nog ongewisser. Wannéér wij hem zullen ontmoeten weten we niet, en wáár ook niet. De dood zal ons overvallen als een dief in de nacht. Schuilen, diep in de aarde, zal ons niet helpen. Ontlopen evenmin.

Of we alleen sterven, of met velen tegelijk – op ieder moment van de dag immers galopperen er paarden met leeuwenkoppen, en rampen zijn van alle tijden – dat is eigenlijk niet zo van belang. Omdat de dood kan toeslaan waar en wanneer die wil, en wij dat weten, kan iedere plek op aarde voor ons tot een plek des doods worden. Zo bezien draagt dan ook iedere plaats in de Bijbel een verwijzing in zich naar wat ons stervelingen te wachten staat. Memento mori! Gedenk te sterven!

Zoals gezegd, wij mensen hebben weet van onze sterfelijkheid. Daarin onderscheiden wij ons van het dier en van ieder ander organisme. Wie materialist is, zal niet snel in enige vorm van onsterfelijkheid geloven. Wie echter het wezenlijke van de mens in de geest of in de samenhang van lichaam en ziel ziet, zal eerder geneigd zijn een vorm van voortbestaan na onze dood te veronderstellen. Op basis van die laatste overtuiging kunnen we plaats en tijd van de dood ook vanuit andere ‘denktradities’ bekijken.

Theologisch bijvoorbeeld: de dood staat dan voor de verstoring, wellicht zelfs verbreking, van de relatie tussen de mens en zijn Schepper. De plaats van de dood is dan de plek waar die fundamentele breuk plaatsvond. Ik denk, waar het de gehele mensheid betreft, hierbij aan de uitdrijving uit het Paradijs, gelegen ergens in Eden in het ‘Oosten’ of aan de Zondvloed. Talloos zijn de plekken in de Bijbel waar de mens als individu brak met zijn God, en dus tot een living-dead werd. Denk bijvoorbeeld aan het verhaal van Kaïn en Abel, de eerste moord van de mensheid of aan het verraad van Judas in de hof van Gethsemané.

Of wat te denken van de plaats van de dood in de Joodse traditie, niet alleen omdat mateloos lijden en sterven op zo bijzondere wijze met dat volk verbonden zijn, maar ook omdat men de dood in het Joodse geloof belangrijk acht waardoor die omgeven is met symbolen en rituele handelingen die alle hun plek hebben en die tot het einde der tijden moeten hebben. Joodse graven mogen, bijvoorbeeld, nooit geruimd worden en het Kaddish, het gebed van de rouwenden, is een van de belangrijkste gebeden van het jodendom.

We kunnen de dood ook benaderen vanuit de filosofie. Sinds Plato is het probleem van de (on)sterfelijkheid van de ziel een enorme impuls geweest voor het wijsgerig denken, niet alleen over de dood maar ook over de zin van het leven. Niet voor niets spreken we van de Joods-Hellenistische denktraditie als we het hebben over het fundament onder onze ideeën over het Goede en het Kwade, over de waarde van het leven Hier en Nu, en over onze sterfelijkheid. Gelukkig is reflecteren over dood en leven plaats-, noch tijdgebonden. Het lijkt mij een mooi en rijk onderwerp voor het Filosofisch Café Sneek.

Hans Koppen

Cursus Spinoza in maart 2016!

Vanaf woensdag 9 maart a.s. drie woensdagochtenden Spinoza bij Timpaan, Oude Koemarkt 20, Sneek

De Nederlandse filosoof Spinoza staat tegenwoordig volop in de belangstelling, zowel binnen de academische filosofie als daarbuiten. Spinoza is opgenomen in de canon van de Nederlandse geschiedenis en zijn naam komt  regelmatig naar voren in debatten over de verhouding godsdienst en politiek, tolerantie en vrijheid van denken. Zijn werk is van belang voor het denken over emoties en de levenskunst. Spinoza’s tegendraadse filosofie heeft verregaande consequenties voor klassieke filosofische thema’s als ‘de vrije wil’, ‘het godsbegrip’ en ‘de relatie wijsheid en geluk’. In de drie colleges komt  het actuele belang van Spinoza’s filosofie tot uiting, een filosofie die verrassend modern is. Spinoza wijst de weg van innerlijke vrijheid, van trieste emoties naar gemoedsrust, kortom van lijden naar leiden. Terecht staat hij bekend als ‘de filosoof van de blijheid’.

cursusinformatie

college woensdag  9 maart a.s. : het begrip God en de vrije wil

college woensdag 16 maart a.s.: aard en oorsprong van de emoties

college woensdag 23 maart a.s.: de menselijke vrijheid

tijden: 09.30 tot 11.30 uur

locatie: Oude Koemarkt 20, Sneek

docent: J.(Sjaak) W.M. Kloppenburg MA, filosoof

aanmelden tot 8 maart a.s: kloppenburg@kpnplanet.nl

kosten: totaal € 25,-, inclusief koffie/thee, te voldoen bij aanmelding

maximaal 18 cursisten, plaatsing in volgorde van aanmelding

Nieuwsbrief 14, februari 2016

Een beestachtig mooie avond! 

Erno Eskens komt op 9 februari praten over ‘dierlijk en menselijk’

Hoe kijken we aan tegen ons lichaam en tegen onze dierlijkheid? Het verhaal begint bij de prehistorische cultus van de moedergodin en eindigt in onze tijd. Met Plato’s zielenwagen reizen we door de geschiedenis van het denken. Twee paarden – symbool voor onze lichamelijke en sociale driften – stuwen ons voort. De wagenmenner – ons intellect – houdt de teugels stevig in handen en zet een beschaafde levenskoers uit. Maar in de Romantiek komen de paarden in opstand en moet de wagenmenner de teugels laten vieren. De mens weigert nog langer het driftleven te beteugelen. Vanaf dat moment wordt het dier in de mens bevrijd, wat leidt tot de emancipatie van de slaaf en de vrouw. Zij werden tot dan toe vooral als dierlijke wezens gezien. In onze tijd volgt de emancipatie van het dier zelf, terwijl ook de mens zelf verder verdierlijkt. Kortom, mensen worstelen met het dierlijke in de mens en projecteren het menselijke in het dier ofwel de natuur wordt gedomesticeerd, maar blijft ijkpunt voor verantwoord gedrag.

Filosoof Erno Eskens (1964) is programmadirecteur bij de Internationale School voor Wijsbegeerte te Leusden). Hij studeerde filosofie en politicologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. In 1992 was hij betrokken bij de oprichting van Filosofie Magazine, het tijdschrift waar hij later hoofdredacteur werd.

Belangrijk: Datum 9 februari. Cultuurkwartier Sneek. Zaal open 19.30 uur, aanvang 20.00 uur. Reserveren is niet nodig, wel wordt dringend geadviseerd om op tijd aanwezig te zijn vanwege de beperkte zaalcapaciteit. Entree € 7,-

Terugblik op de lezing van Hans Achterhuis van 12 januari jl.

Vijfhonderd jaar geleden schreef Thomas More ‘Utopia’, toen een nieuw begrip dat staat voor zowel ‘eu-topia’, een goede, gelukkige plaats, als voor ‘ou-topia’, een niet-bestaande plaats. Sindsdien zijn er honderden utopieën geschreven en hebben mensen geprobeerd om utopieën te realiseren. In de twintigste eeuw kwam er ook angst voor de realisering van utopische ideeën en dat leidde tot het begrip ‘dystopie’, de beschrijving van de allerslechtste samenleving. ‘1948’ van Orwell, Noord-Korea en Islamitische Staat kwamen als voorbeelden voorbij, in een aangename gedachtewisseling die de filosofie-avond compleet maakte.

Begint een betere wereld wel echt bij jezelf?

Op 8 maart a.s. komt Thijs Lijster naar het Filosofisch Café Sneek. De wereld lijkt steeds complexer en onoverzichtelijker te worden. Hierdoor gaan we de maatschappij steeds meer zien als een buiten-wereld, waarover we op geen enkele manier controle kunnen uitoefenen. Ter compensatie zijn we geneigd om ons zowel fysiek als ideologisch af te sluiten, de blik naar binnen te keren en ons vast te klampen aan de dingen die we nog wel in de hand hebben. Als de samenleving niet meer maakbaar is, dan misschien de huiskamer nog.

Deze strategie noemt Thijs Lijster ‘de grote vlucht inwaarts’. Het is gedoemd te mislukken volgens hem. Hij ziet het als een misvatting dat ‘een betere wereld begint in jezelf’ en bovendien als een politiek gevaar om de geschiedenis te beschouwen als iets dat ons overkomt, als een lotsbestemming. Tegenover deze mythische ‘natuur-geschiedenis’ (Walter Benjamin), breekt hij een lans voor het collectieve vermogen om geschiedenis te maken. Noteer deze boeiende avond alvast in uw agenda!

Nieuwsbrief 13, december 2015

Jaar van de utopie… een lezing van Hans Achterhuis op 12 januari!

De bekende filosoof Hans Achterhuis komt dinsdag 12 januari a.s. naar Sneek en verrast ons met een primeur, namelijk  een lezing die nog niet elders is gehouden, getiteld: ‘jaar van de utopie’.

2016 is uitgeroepen tot ‘Het jaar van de utopie’. Vijfhonderd jaar geleden schreef Thomas More ‘Utopia’, waarmee hij het woord ‘utopie’ aan de woordenschat van elke moderne taal toevoegde. Dit nieuwe begrip staat zowel voor ‘eu-topia’, een goede, gelukkige plaats, als voor ‘ou-topia’, een niet-bestaande plaats.

Sinds More’s  ‘Utopia’ zijn er honderden utopieën geschreven en hebben mensen op velerlei wijze geprobeerd om utopieën te realiseren. In de twintigste eeuw kwam er echter ook angst op voor de realisering van utopische ideeën. Dan ontstaat  de ‘dystopie’, de beschrijving van niet de best mogelijke, maar de allerslechtste samenleving. ‘Heerlijke nieuw wereld’ van Huxley en ‘1948’ van Orwell staan hier model voor. In zijn lezing zal Hans Achterhuis een filosofische analyse geven van utopie en dystopie. Bijzondere aandacht zal hij besteden aan de grote utopische roman ‘De kracht van Atlantis’ van Ayn Rand, die hij zijn boek ‘De utopie van de vrije markt’ heeft besproken.

Hans Achterhuis (1942) is emeritus hoogleraar Wijsbegeerte aan de Universiteit Twente. Hij is bekend als publieke intellectueel die zich regelmatig mengt in maatschappelijke discussies. Zijn recentste boek is ‘De utopie van de vrije markt’. Hans Achterhuis behoort tot ‘de twaalf grootste denkers van Nederland’ (Vrij Nederland). De markt van welzijn en geluk (1979) is een van ‘de grote boeken van de twintigste eeuw’. Met zijn magnum opus ‘Met alle geweld’ (2008) won Achterhuis de Socrates Wisselbeker 2009. In  2011 en 2012 was Achterhuis ‘Denker des vaderlands’.

Terugblik op de lezing van Paul van Tongeren van 24 november jl.

Op 24 november jl. heeft de vermaarde filosoof uit Nijmegen het Filosofisch Café Sneek met een bezoek vereerd. Paul van Tongeren is een rustige, ongedwongen spreker die wijsgerig, verluchtigd met praktijkvoorbeelden het raadsel van de tijd ontrafelt. We lijden aan de tijd en neigen te leven in afwezige tijden en zweven aldus tussen weemoed en verlangen. Van Tongeren heeft ons een suggestie gedaan: creëer echte vrije tijd door zo af en toe even helemaal niets te moeten. Makkelijk is anders, niettemin zijn lezing zet aan tot denken én wie weet.